صفحه اصلی جمعه 3 آذر 1396
سامانه پیامک ۱۰۰۰۸۵۴۳ ارتباط با مدیر عامل سامانه های اداری
تاریخ : دوشنبه 12 مرداد 1394
کد 141

اهمیت طبیعت در قرآن و سنت

در قرآن توجه به طبیعت به عنوان های مختلف به چشم می خورد .انسان از این راه ، به مطالعه ، تدبر ، تفکر ، دقت و شناسایی طبیعت دعوت شده و این دعوت بر عظمت و اهمیت طبیعت در دیدگاه اسلام و پروردگار متعال دلالت می کند.
الف) واژه های مربوط به طبیعت
بسیاری از واژه های قرآن درباره طبیعت و پدیده های گوناگون آن است ، از جمله : واژه « ارض » 1541 بار در قرآن به کار رفته است . «سماء » 310 بار ، « ماء » 64 بار ، « شمس» 33 بار ، « جبل » 39 بار ، « قمر» 27 بار ، «شجر» 27 بار و واژه های دیگر در این باره که بسیارند.
ب) نامگذاری سوره قرآن به پدیده های طبیعت
سوره های فراوانی در قرآن به برخی از پدیده های طبیعی نامگذاری شده اند ، از جمله سوره های : بقره ، رعد ، نحل ، نور ، نمل ، عنکبوت ، دخان ، نجم ، جن ، فجر ، شمس ، حدید ، لیل ، ضحی ، قمر ، تین ، علق ، بروج ، فیل ، فلق و ناس. با توجه به مصادیق مختلف آن ، موارد فوق به اهمیت طبیعت در دیدگاه اسلام را بازگو می کنند.
ج)موارد سوگند به طبیعت
در قرآن کریم به مقتضای مقام ، در موارد مختلف به برخی از پدیده های طبیعی ، سوگند یاد شده است ، از جمله : شمس ، قمر ، ستاره ، روز ، شب ، زمین ، آسمان ، صبح ، شام و ... که به برخی از این آیات اشاره می کنیم :
« والتین والزیتون *وطور سینین ».
« والشمس وضحها*والقمر إذا تلها*والنهار إذا جلها *واللیل إذا یغشها*والسمآء و ما بنها*والارض و ما طحها*ونفس و ما سوها» .
«والفجر *ولیال عشر».
«والطور».
«والنجم » .
«والضحی*واللیل إذاسجی» .
«والذریت ذروا*فالحملت و قرا*فالجریت یسرا» .
د)دعوت به اندیشه و تدبر در پدیده های طبیعت
بسیاری از ابعاد طبیعت و جلوه های طبیعی در قرآن مورد توجه قرار گرفته و انسان به اندیشه و تدبر در آنها دعوت شده است :
« و یتفکرون فی خلق السموت والارض» .
« وسخر لکم ما فی السموت و ما فی الارض جمیعاً منه إن فی ذلک لأیت لقوم یتفکرون ».
«إن فی خلق السموت و الأرض و اختلف الیل والنهار والفلک التی تجری فی البحر بما ینفع الناس و مآ أنزل الله من السمآء من مآء فأحیا به الارض بعد موتها و بث فیها من کل دآبه و تصریف الریح و السحاب المسخربین السماء الأرض لأیت لقوم یعقلون».
ه)طبیعت ، تسبیح گوی و دارای شعور است
پدیده های مختلف طبیعت در بینش اسلامی به عنوان موجودی تسبیح گوی ، مورد توجه قرآن کریم که به برخی اشاره می کنیم :
« و إن من شی ء إلا یسبح بحمده ی ولکن لا تفقهون تسبیحهم » .
« کل قد علم صلاته و تسبیحه ». چیزی که در پهن دشت هستی به چشم نمی خورد جز آنکه در تسبیح و ستایش او   ( خدا) به سر می برند ، ولی شما از چگونگی تسبیح آنها بی خبرید . لکن همه آنها از ستایش کردن خود آگاهند.
و)طبیعت ، حافظ و رازدار
طبیعت ، در بینش اسلامی رازدار و نگهدارنده اسرار است ، طبیعت در این باره ، امانت داری است که جز به امر پروردگار حکیم ، رازها را افشا نمی کند ، چنانچه قرآن کریم می فرماید : «وأخرجت الأرض أثقالها».
از واژه های مختلف قرآنی درباره پدیده های گوناگون طبیعت در قرآن ، نامگذاری بسیاری از سوره های آن به نام برخی از جلوه های طبیعت و اینکه بسیاری از مظاهر طبیعت در قرآن مورد سوگند قرار گرفته اند نشان از اهمیت دادن قرآن و پروردگار حکیم به مخلوقات از جمله طبیعت و پدیده های طبیعی است و همچنین دعوت به اندیشه و مطالعه در آفرینش بسیاری از پدیده های طبیعی و یادآوری طبیعت به عنوان موجود دارای شعور ، تسبیح گوی و رازدار ، نیز از مصادیق توجه خداوند به طبیعت است. این موضوع ، درس گرانبهایی برای همگان است . تا آنها نیز را بی ارزش ندانسته . در آفرینش آنها و موضوع رازهای نهفته درون آنها بیشتر بیندیشید. بنابراین ، اولاً : طبیعت ، نسبت به ما ، کردار و رفتار ما بدون درک و شعور نیست .
ثانیاً : طبیعت ، اعمال ما را ثبت و ضبط کرده ، در سینه خود نگاهداری می کند . هیچ عملی صورت نمی گیرد ، جز آنکه بی کم و کاست در دل طبیعت بایگانی می شود. بر این اساس ، باید گفت که طبیعت ، پرونده و نامه اعمال ماست .
ثالثاً: این بایگانی ، در قیامت مورد توجه قرار می گیرد : « و أخرجت الأرض أثقالها». «یومئذ تحدث أخبارها».      پیامبر اکرم r نیز در این باره می فرماید : « إن الأرض لتخبر یوم القیامه بکل ما عمل علی ظهرها »؛ زمین در قیامت ، درباره هر آنچه بر این صورت پذیرفته خبر می دهد ».
مبحث دوم – طبیعت در اشاره های سنت
در سنت ، اعم از سنت نبوی و سنت اهل بیت u موضوع طبیعت ، مسائل زیست محیطی و اعجاز آنها در ابعاد گوناگونی مطرح شده است که به عنوان نمونه ، فرازهایی از نهج البلاغه را از نظر می گذرانیم.
در ضمن خطبه 91 نهج البلاغه درباره طبیعت و بیان برخی از عناصر زیست محیطی آمده است :
« موج هایی که به هم می خوردند و در تلاطمی سخت ، هر یک دیگری را واپس می زد. چونان شتران نر مست ، فریاد کنان و کف بر لب ، به هر سوی روان بودند . پس ، بحث های سرکش آب از سنگینی زمین فرونشست و هیجان آنها بر اثر تماس با سینه زمین آرام گرفت ؛ زیرا زمین با پشت بر آن می غلطید و آن همه سر و صدای امواج ساکن و آرام شده ، چون اسب افسار شده رام گردید.
خشکی های زمین در دل امواج گسترده و آب را از خودپسندی ، غرور و سرکشی و خروش بازداشت و از شدت حرکتش کاسته شد و پس از آن همه حرکت های تند ساکت شد و پس از آن همه خروش و سرکشی متکبرانه به جای خویش ایستاد.
سپس ، هنگامی که هیجان آب در اطراف زمین فرو نشست و کوه های سخت و بلند را بر دوش خود حمل کرد ، چشمه های آب از فراز کوه ها بیرون آورد و آب ها را در شکاف بیابان ها و زمین های هموار روان کرد و حرکت زمین را صخره های عظیم و قله کوه های بلند نظم داد و زمین به جهت نفوذ کوه ها در سطح آن فرو رفتن ریشه کوه ها در شکاف های آن و سوار شدن بر پشت دشت ها و صحراها ، از لرزش و اضطراب باز ایستاد.
و بین زمین و جو فاصله افکند و وزش بادها را برای ساکنان آماده ساخت . همه نیازمندی ها و وسایل زندگی را برای اهل زمین استخراج و آماده . آنگاه هیچ بلندی از بلندی های زمین را که آب چشمه ها و نهرها به آن راه ندارد وا نگذاشت ، بلکه ابرهایی را آفرید تا قسمت های مرده آن زنده شود و گیاهان رنگارنگ برویند.
قطعه های بزرگ و پراکنده ابرها را به هم پیوست ، تا سخت به حرکت در آمدند و با به هم خوردن ابرها ، برق ها درخشیدن گرفت و از درخشندگی ابرهای سفید کوه پیکر و متراکم ، چیزی کاسته نشد. ابرها را پی در پی فرستاد تا زمین را احاطه کردند و بادها ، شیر باران را از ابرها دوشیدند و به شدت به زمین فرو ریختند. ابرها پایین آمده ، سینه بر زمین ساییدند و آنچه بر پشت داشتند ، فرو ریختند که در بخش های بدون گیاه زمین انواع گیاهان روییدن گرفت » .آب پآ
آری ، در سخنان فوق ، سخن از انواع مختلف عناصر طبیعت و عوامل زیست محیطی و مسایل مربوط به آن است که از توجه رهبران الهی اسلام به اعجاز طبیعت حکایت دارد.
پیشنهـاد :
در راستای تقویت موضوع « طبیعت شناسی » در جامعه ، ابتدا باید با رعایت تناسب ، از دبستان ، دبیرستان و دانشگاه آغاز کرد و همچنین بایستی در رسانه های گروهی به عناوین گوناگون ، این هدف را دنبال کرد و ابعاد ، عظمت ، اسرار و اثرات مثبت طبیعت در انسان و زندگی را در برابر چشمانش به نمایش گذاشت.
  • نوشته شده
  • در دوشنبه 12 مرداد 1394
  • ساعت 10
  • توسط مدیر کل پورتال
نظرات شما
ارسال نظر
captcha refresh