صفحه اصلی جمعه 3 آذر 1396
سامانه پیامک ۱۰۰۰۸۵۴۳ ارتباط با مدیر عامل سامانه های اداری
تاریخ : دوشنبه 12 مرداد 1394
کد 142

اسلام و محیط زیست

اهميت محيط زيست در نگاه اسلام
 ديدگاه اسلام درباره محيط زيست
تفكر اسلامي، معتدل ترين و منطقي ترين نظريه را در مورد طبيعت معرفي مي كند، چنان كه در قرآن كريم، نه اجازه مي دهد بشر، طبيعت را به علت بزرگي آن، خداي خويش بداند و در مقابل آن سجده كند و نه آن را موجودي بدون روح مي داند، بلكه جلوه هاي طبيعي را آيه، نشانه،1 كلمه خداوند و موجوداتي با شعورِ2 نسبي كه تسبيح گوي خداوندند،3 معرفي كرده است و انسان ها را به پرستش خالق آنها فرامي خواند.
بررسي آيات قرآن كريم و روايات معصومان(ع)، موارد فراواني از اهميت محيط زيست را در نگاه اسلام بيان مي كند كه به برخي از آنها اشاره مي كنيم:
الف) تعاليم اسلامي، طبيعت را از آيات الهي معرفي مي كند كه تفكر و تعقل درباره عناصر و ارتباط آنها با يكديگر، انسان را به شناخت بهتر عالم وجود و در نهايت، به شناخت خالق هستي و وحدانيت او رهنمون مي كند.4 به بيان ديگر، طبيعت در بسياري از آموزه هاي اصيل اسلام، يكي از ابزارهاي شناخت معرفي شده است و متفكران اسلامي نيز بر اين امر تأكيد كرده اند. علاوه بر قرآن كريم، روايات رسيده از معصومان(ع) نيز به اين موضوع اشاره مي كنند كه يكي از معروف ترين آنها، كتاب توحيد مُفَضَّل امام صادق(ع) است. همه اينها لزوم ارتباط نزديك و مداوم بين انسان و طبيعت را ضروري مي نمايد تا امكان بهره گيري از اين آيات الهي و تفكر در آنها فراهم آيد.
ب) خداوند متعال كه خود، مظهر زيبايي است، سراسر گيتي را به زيبايي مي ستايد5 و براي آفرينش انسان در جايگاه اشرف مخلوقات و زيباترين زيباها،6 به خود تبريك مي گويد.7
ج) خداوند آنچه را در طبيعت براي بهره برداري انسان قرار داد، طيّبات دانسته و چنين نعمتي را مايه كرامت انسان معرفي كرده است.8
د) خداوند متعال، با تأكيد بر اينكه نظام هستي بر اساس صلاح آفريده شده است، در چندين مورد، از ايجاد فساد در اين نظام نهي مي كند.9 خداوند مي فرمايد: «در روي زمين فتنه و فساد نكنيد.»10 طبيعي است استفاده نابخردانه از منابع طبيعت و زياده روي در بهره برداري از آن، از موارد فساد در روي زمين است. قرآن كريم، كساني را كه به تخريب مظاهر زيباي خداوند دست مي زنند و نظام باشكوه آفرينش را از بين مي برند، نكوهش مي كند و نارسايي ها و مشكلات روي زمين را ناشي از اعمال انسان هاي فاسد مي داند.11 در نهايت خداوند مي فرمايد كه دوستدار فساد نيست.12
هـ) خداوند، انسان را جانشين و امانت دار خود، معرفي13 و اسباب خلافت را با تعليم اسماي حسناي خود، برايش فراهم كرده است.14 در ضمن، از او خواسته است به آبادي امانتي كه به او سپرده شده است، بپردازد و آن را از هرگونه گزند و تباهي بازدارد.15
و) دين اسلام، دين پاكيزگي است. در اين شريعت انسان ساز، پاكيزگي، دستور همگاني براي مردم تلقي شده و بهشت را نيز كه مظهر پاكيزگي است، مختص پاكيزگان دانسته است.16 رسول گرامي اسلام مي فرمايد:
خداوند، پاك است و پاكي را دوست دارد. پاكيزه است و پاكيزگي را دوست دارد. كريم است و بخشش را دوست دارد. پس زندگي خود را پاكيزه سازيد.17
ز) در آموزه هاي ديني، مسلمانان به درخت كاري و ايجاد فضاي سبز و ايجاد و پاك سازي آب روان تشويق شده اند.
بر اساس روايتي از پيامبر اكرم صلی الله علیه و آله ، سه چيز سبب روشني چشم دانسته شده است: «نگاه به فضاي سبز، آب جاري و روي نيكو.»18 در جاي ديگر آمده است: «هرگاه نهالي در دست شماست و قيامت برپا مي شود، در آن فرصت كوتاه، آن نهال را بكاريد.»19 در روايتي ديگر، كاشتن درخت و جاري كردن قنات در رديف تعليم دانش و ساختن مسجد شمرده شده است.20
ح) امام صادق(ع) مي فرمايد:
زندگي بدون داشتن سه چيز، بر انسان گوارا نيست: هواي تميز، آب فراوان و گوارا و زمين حاصل خيز.21
ط) خداوند كساني را كه آسايش مسلمانان را در زندگي شان فراهم مي كنند، ستوده و در مقابل، افرادي را كه طبيعت را آلوده مي كنند و بدين وسيله، موجب ناراحتي مردم مي شوند، سخت نكوهيده است. بر اساس روايت پيامبر اكرم صلی الله علیه و آله ، هر كس از راه مسلمانان، چيزي را كه مايه رنجش رهگذران است، برطرف كند، خداوند پاداش خواندن چهارصد آيه از قرآن را براي او ثبت مي كند كه ثواب هر حرف آن، ده حسنه است.22 همچنين آن حضرت فرمود:
سه گروهند كه با كار خود، مورد لعنت خداوند قرار مي گيرند: كساني كه اماكن عمومي، سايه بان ها و محل پياده شدن مسافران را آلوده كنند؛ كساني كه آب عمومي (آب نوبتي) را غصب كنند؛ كساني كه سدّ معبر كنند و مانع عبور عابران شوند.23
نقل شده است كه هرگاه امام سجاد(ع) كلوخي را در راه مي ديد، از مركب پياده مي شد و آن را از سر راه برمي داشت.24
ي) احترام به محيط زيست و انواع گونه هاي جانوري و گياهي، در مناسك حج و در حرم امن الهي، به مسلمانان يادآوري مي شود. شكار صيد و قطع درختان و گياهان در حال احرام، از محرّمات شمرده مي شود و در صورتي كه حاجي مرتكب آن شود، بايد كفّاره بپردازد. نكته مهم اين است كه كفّاره تمام محرّمات احرام، مبتني بر داشتن اراده و قصد است، در حالي كه حاجي براي صيد، حتي در صورت توجه نداشتن نيز بايد كفّاره بدهد.
1. نک: فصلت: 31.
2. چنان‌كه در آيات بسياري از قرآن كريم، به هوشمندي و شعور موجودات اشاره شده است، از جمله آياتي كه آشکارا به وحي خداوند عزّوجلّ به جانداران و از جمله زنبور عسل تصريح دارد، سوره نحل، آيه 68 است. بسياري از آيات ديگر، مانند آياتي كه به گفت‌وگوي سليمان نبي(ع) با مورچه در سوره نمل، آيه 18 و هدهد در آيه 20 و 23 و پريان در سوره سبأ، آيه 13 پرداخته و يا به پيروي باد از فرمان الهي در سوره سبأ آيه 12 اشاره دارند.
3. نک: جمعه: ‌1؛ اعراف: 56؛ اسراء: 27 و 44؛ رعد: 13؛ ص: 18؛ نور:4.
به قول مولوي:
جمله ذرات عالم، در نهان

با تو مي‌گويند روزان و شبان

ما سمعيم و بصيريم و هشيم

با شما نامحرمان، ما خامشيم

از جمادي در جهان جان رويد

غلغل اجزاي عالم، بشنويد

فاش تسبيح جمادات، آيدت

وسوسه تأويل‌ها، بر بايدت

نطق آب و نطق گل

هست محسوس، حواس اهل دل


4. يونس: 101؛ فصلت: 53؛ سبأ: 9؛ عنكبوت: 44؛ جاثيه: 5.
5. نک: سجده: 7.
6. نک:‌ تغابن: 3.
7. نک: مؤمنون: 14.
8. نک:‌ اسراء:70.
9. نک: اعراف: 56.
10. نک: بقره: 60.
11. نک: روم: 41.
12. نک: بقره: 205.
13. نک: بقره: 30.
14. نک: بقره: 31.
15. نک: هود: 61.
16. نک: نهج‌الفصاحه، تحقيق: غلام‌حسين حيدري، ج2، ص 998.
17. همان، ص606.
18. نک: همان، ج1، ص292.
19. نک: همان، ج2، ص713.
20. نک:‌ همان، ج1، ص497.
21. محمدباقر مجلسي، بحارالانوار، ج78، ص234، ح107.
22. همان، ج75، ص50.
23. حر عاملي، وسائل‌الشيعه، ج1، ص325.
24. بحارالانوار، ج74، ص50.
  • نوشته شده
  • در دوشنبه 12 مرداد 1394
  • ساعت 11
  • توسط مدیر کل پورتال
نظرات شما
ارسال نظر
captcha refresh