صفحه اصلی سه شنبه 29 خرداد 1397
سامانه پیامک ۱۰۰۰۸۵۴۳ ارتباط با مدیر عامل سامانه های اداری
تاریخ : شنبه 9 آبان 1394
کد 258

ضرب المثل هاي آذري

جمع آوری مطلب: روابط عمومی و امور بین الملل منطقه ویژه اقتصادی سهلان

مثل جمله اي مختصر و مشتمل بر تشبيه، با مضمون حکيمانه که به سبب رواني لفظ و روشني و لطف ترکيب، شهرت عام يافته باشد و همگان آن را بدون تغيير يا با اندک تغيير در محاوره به کار ببرند ( بهمنيار، 1369، مقدمه ). ضرب المثل ها، نقطه اتصال ادب رسمي به ادب شفاهي هستند. سال ها بايد بگذرد تا مثلي بر زبان مردم جاري شود، مطالعه در ضرب المثل ها، که يکي از عناصر تشکيل دهنده فلکلور يا فرهنگ توده است؛ مي تواند به خوبي خلقيات، عادات، انديشه ي فردي و جمعي، حساسيت و علايق گوناگون مردم را نشان دهد . مثل هاي ملي، بازگو کننده آرزوها، احساسات و نگرش ها، شرايط اجتماعي و فرهنگي و هويت ملي و مؤلفه هاي آن است؛ از اين رو مثل ها در مطالعات مردم شناسي و جامعه شناختي قابل توجه اند. « اين جمله کوتاه و زيبا، مولود انديشه و دانش مردم ساده و ميراثي از غناي معنوي نسل هاي گذشته است که دست به دست و زبان به زبان به آيندگان مي رسد و آنان را با آمال و آرزوها؛ غم ها و شادي ها؛ عشق ها و نفرت ها و اوهام و خرافات پدران خود آشنا مي سازد»( آرين پور، 1374، 45)

بررسي نقش ضرب المثل ها در هويت ملي چه به اعتبار جايگاه آن در ادب رسمي و چه ادب شفاهي، از آن رو مهم است که مثل ها، حکمت هاي تجربي مردم و آيينه فرهنگ، آرا، هنجارها، طرز زندگي، مناسبات، منش و خلق و خوي و ديگر مؤلفه هاي هويتي آنان است. بنابراين، فرهنگ هر ملت، آميزه اي از خرده فرهنگ ها و عناصر مختلف است که در تعامل با يکديگر، فرهنگ کلي تر را به نام « فرهنگ ملي » مي سازند. بر اين اساس ضرب المثل هاي مشترک ميان اقوام مختلف ايراني خود نشانه اي بر رابطه طولي فرهنگ هاي قومي نسبت به فرهنگ ملي است . ايرانيان از ديرباز، در مثل آوري شهره بوده اند و مثل در ايران، سابقه اي کهن دارد؛ چنان که پرفسور آربري مي نويسد: « ايران موطن مثل و کلمات قصار است» .

در ميان مردم کشورمان ضرب المثل هاي زيادي وجود دارد که يا ريشه در آيات و روايات ديني دارند و يا از فرهنگ کهن ايراني بهره برده اند .

عدم دل بستن به دنيا، کوچک نپنداشتن ديگران، مذمت غيبت و بدگويي از ديگران، قدرت خدا و مهربان او، و مرگ که سرنوشت گريز ناپذير تمامي انسان هاست، از جمله مفاهيم ديني است که با الفاظي گوناگون، بسيار مورد تأکيد قرار گرفته و به دليل اهميت آن در ضرب المثل ها نيز وارد شده است. علاوه بر اين برخي از موضوعات اجتماعي مانند کار، ازدواج، معاشرت و آداب و رسوم مربوط به آن ها از جمله مفاهيم پر کششي هستند که در فرهنگ هاي مختلف مورد توجه قرار گرفته و به دليل اهميت آن ها، وارد ضرب المثل ها شده است. در کشور ما از اين دست مثل ها بسيار است که با مفهوم مشترک فرهنگي و اجتماعي به زبان ها و لهجه هاي گوناگون رايج در کشور مطرح شده است. در مجموع برخي از ضرب المثل هاي آذري عبارتند از :


    آلما قاخی دا قاخدی، اَریک اوندان قاباخدی .

        برگه سیب هم هرچند برگه هست ولی برگه زرد آلو از آن به مراتب بهتر است

 

    آرپا یئمییه ن آت، قلیج گوجونه یریمز .

        اسبی که جو نخورد، به زور شمشیر راه نمی رود

 

    آللاه‌دان اوزولمییه نه، اؤلوم یوخدور .

         براي کسی(بیماری) که ارتباطش از جانب خداوند قطع نشده، مرگ وجود ندارد .

 

    آباد اوْلسون خال خال، بیری یاتار بیری قالخار .

        آباد باشد خلخال، یکی می خوابد یکی ديگر بیدار می شود(وصف محلی که همیشه تعدادی بیدارند وشلوغ است

 

    آتا اولماق آساندی‏‏،آتالیق ائتمک چتیندیر .

        پدر شدن آسان است‏‏،ولی پدری کردن سخت

 

    آتا چاتينجاخ اشّكه مین !

        تا زمانیکه به اسب برسی، سوارخر شو!

 

    آت آلماغا جاوان یوللا،قیز آلماغا قوجانی .

        جوان را برای خرید اسب بفرست و پیر را برای دختر(عروس)

 

    آت آلمامیش آخئر چکیر .

        قبل از اینکه اسب را بخرد آخورش را می‌سازد

 

    آتا دوغرایب بالایئیر .

        پسر دنباله رو پدر میشود

 

    آتاسئن دونقوز قاپمیش اوغلونوایلان چالمیش .

        پدرش را خوک گاز گرفته و پسرش را مار نیش زده

 

    آتاسئنا خئیئری اولمایان کیمه خئییری اولار؟

        کسی که به پدرش خوبی نمیکند به چه کسی خوبی میکند؟

 

    آتا سین گورمه ین شاهلئق ادعاسی ائدر .

        هرکه آبا و اجدادش را نشناسد ادعای پادشاهی می کند

 

    آتاش یانماسا کول اولماز .

        تا نسوزد آتشی، خاکستری پدید نمی آید ».

 

    آتا سیندان قاباغا دوشه ن تولانی قورد یئیه ر .

        توله ای که جلوتر از پدرش راه برود طعمه گرگ می شود

 

    آتالار سوزونه محاکیمه اولماز .

        نصیحت پدر را نمی شود محاکمه کرد

 

    آتالار سوزو حکمتدیر .

        سخن پدران پندآموز است

 

    آتالار سوزو عاغلئن گوزو .

        سخنان پدران(ضرب المثلها) چشم عقل هستند

 

    آتام آتام من بو ایشه ماتام .

        « »

 

    آتا مالین درج ایله‏‏، اونا گوره خرج ایله .

        اول ارث پدری را صاحب شو،آنگاه خرجش کن

 

    آتاما یاتاق سالدیم قالایچی یلدی یاتدی .

        برای پدرم رختخواب پهن کردم،خادم پدرم آمد خوابید

 

    آتام ایله آتانی دئینجه ‏‏،اوزوم ایله اوزونو دئه .

        حساب پدر با حساب خودت جداست

 

    آتام ائوینده بایلق باشی ‏‏،اریم ائوینده تویوق آشی .

        خونه پدر کله ماهی خوراکم بود ،خونه شوهر مرغ بریان

 

    آتامی آنامی آتمیشام تکجه سنی توتموشام .

        پدر و مادرم را انداخته و فقط تو را چسبیده ام

 

    آتامین اؤلمه سیند‌ن قورخمیرام، قورخیرام عزرائیل قاپیمی تانیا .

        از مرگ پدرم نمی‌ترسم ‏‏،ترسم از این است که عزرائیل در خانه‌ام را بشناسد

 

    آتا مینمه یین بیر عیبی وار، آت دان دوشمه یین مین عیبی وار(آتا مینمه ک راحتدیر، آت دان ینمه ک چتیندیر) .

        اگر سوار بر اسب شدن یک عیب و ایراد داشته باشد، از آن افتادن و پیاده شدن هزار مورد و مسئله دارد(رسیدن به ثروت و مقام خوشایند ولی از دست دادن آن سخت و ناگوار است)

 

    آتان بیلیجی دی سنه نه؟ .

        گیرم پدر تو بود فاضل-از فضل پدر تو را چه حاصل

 

    آتان سوغان آنان ساریمساق اوزون نجه اولدون گول بسر؟

        پدرت پیاز ومادرت سیر،مگه میشه تو بشی گلبسر(خیارسبز)

 

    آتانین دعاسی ‏‏،آنانین ناله سی .

        دعای پدر و ناله مادر

 

    آتانین دعاسی آنانین آهی .

        دعای پدر و آه مادر

 

    آتا اوت ایته ات وئرمزلر .

        به اسب علف و به سگ گوشت نمیدهند

 

    آتا مین ‏‏،آد قازان .

        بر اسب سوار شو و شهرت بطلب

 

    آتا آنا رشوه سیز دوست دورلار .

        پدر و مادر بدون هیچ چشم داشتی دوستت هستند

 

    آتا ائوینده اوگئی آنا _ار ائوینده قایئن آنا .

        در خانه ی پدر نامادری- در خانه ی شوهر مادر شوهر

 

    آتان اوخ قایئتماز .

        تیر پر تاب شده بر نمی گردد

 

    آتی آت ایله باغلاسان همرنگ اولماسا هم خوی اولار .

        دو اسب را که یکجا ببندی اگر هم رنگ نشوند هم خوی هم میشوند

 

    آجا مئییت حلال دیر .

        برای فرد گرسنه میت حلال است

 

    آج تویوق یاتار یوخودا داری گورر .

        مرغ گرسنه در خواب ارزن میبیند

 

    آج قارئن آجی آیران .

        شکم گرسنه و دوغ تلخ(وعده های تو خالی)

 

    آجین ایمانی اولماز .

        آدم گرسنه ایمان ندارد

 

    آجیندان یاتیب گون اورتادا دوروب .

        از زور گرسنگی شب می خوابد و بعد از ظهر بیدار می شود

 

    آجین قارنی دویار، گوزو دویماز .

        حریص دايم در غم است، هرچه دارد پندارد کم است

 

    آخار سویا گئدسه، آخار سولار قورویار .

        آدم بد شانس اگر به آبهای روان برود آنها هم خشک میشوند

 

    آخار سو یولونی تاپار .

        آب جاری راهش رو پیدا می کنه

 

    آختاران تاپار یاتان یوخودا گوره ر .

        کسی که جستجو کند پیدا میکند و کسی که بخوابد در خواب میبیند(جوینده یابنده است)

 

    آخیرده گوله ن،یاخشی گوله ر .

        کسی که آخر میخندد،بهتر میخندد .

 

    آدادا قورد آز ایدی، بیری ده گمیله گلدی .

        در جزیره گرگ کم بود، یکی هم با کشتی آمد».(گلپایگان گرگ کم داشت، یکی هم از گوگد آمد)

 

    آدام هر نه دن قورخسا، باشینا گله ر .

        انسان از هر چیزی بترسد به سرش میاید .

 

    آدامئن آغزئندان سؤز آلئر .

       از دهان آدم حرف می‌کشد

 

    آدامئن اون دانا یییجی سی اولسون بیر دانا دیییجی سی اولماسئن .

        آدم ده تا نون خور داشته باشه ولی یه دونه غر زن نه !

 

    آدی منیم دادی سنین .

        به اسم من ولی لذتش مال دیگران.(به نام من و به کام دیگران)

 

    آدئن توتدون اوزو گلدی .

        اسمشو آوردی پیداش شد .

 

    آدئن ندی رشید بیرین دئه، بیرین ائشید .

        یکی بگو، یکی بشنو .

 

    آرپا اکه ن بوغدا درمه ز .

        کسی که جو می کارد گندم درو نمی کند

 

    آزاجئق آشئم ، آغرئماز باشئم .

        به فقر می سازم ، دردسری ندارم .

 

    آز دانئش ناز دانئش .

        کم گوی و گزیده گوی

 

    آستا دانئش، اوستا دانئش .

        کم گوی و گزیده گوی .

 

    آستا گئده ن یورولماز .

        کسی که آهسته میرود خسته نمیشود

 

    آسلانین ائر‌کک دیشی سی اولماز .

        شیر نر و ماده ندارد ».

 

    آش دی آشئن ایسپناغی .

       آش اگه آشه مربوط به اسفناجشه

 

    آشی پیشدی .

        گاوش زائید.مشکلی برایش پیش آمد .

 

    آغاج بار گتیردیکجه باش ایه ر .

        درختی که بارش بیشتر باشد بیشتر خم می‌شود

 

    آغاجی ایچیندن قورد یئیه‌ر .

        کرم درخت را از درون می‌خورد.( کرم از خود درخت است)

 

    آغاجین بیری آردی، بیری ناموس، قالانی تالاپ تولوپ .

         چوب (تنبیه و تربیت) یکی عصمت و عفت (آر) است، یکی ناموس، بقیه تالاپ تولوپ

 

    آغانئن مالی چئخاندا نوکرین جانی چئخئر .

        از اموال آقا داره کم میشه جان نوکر داره در میاد(شاه می بخشد شیخعلی خان نمی بخشد)

 

    آغریمایا‌ن باشا دسمال باغلامازلار .

        به سری که درد نمی‌کند دستمال نمی‌بندند

 

    آغرییان دیشی چکرلر .

        دندانی را که درد می‌کند باید کشید .

 

    آغئزلاردا ساققئز اولماق .

        دهان به دهان گشتن

 

    آغئزئنا باخ تیکه کس .

        به اندازه دهانت لقمه بردار(پایت را به اندازه گلیمت دراز کن)

 

    آغئزئندا مرجیمک ایسلانمئر .

        عدس دردهانش خیس نمی‌شود(درمورد آدمی که سرّ نگهدارنیست)

 

    آل آپارمئش .

         آل او را ببرد (آل=موجودی موهوم و خیالى که به چشم انسان تنها در شب یا زن حامله دیده مىشود)

 

    آل ایتدن معروف اولماق .

        مثل گاو پیشانی سفید مشهور بودن

 

    آللاه آدامئن عمروندن گؤتورسون ، قویسون شانسئنئن اوستونه .

        خدا از عمر آدم بردارد ، به شانسش اضافه کند .

 

    آللاه ایکی قاپازی ، بیر باشا وور ماز .

        خدا دو سرکوفت را به یک سر نمی زند .

 

    آللاه ایلانی تانییب ، آیاغلارئنی قارنئنا سوخوب .

        خدا خر را شناخت و شاخش نداد ».

 

    آللاه باغلایان قاپئنی ، هئچ کیم آچامماز .

        دری را که خدا ببندد، هیچ کس نمیتواندباز کند .

 

    آللاه بیر قاپئنی باغلاسا ، آیری قاپی آچار .

        خدا اگر دری را به روی بنده اش ببندد ، در دیگر به رویش می گشاید(خدا گر ز حکمت ببندد دری ز رحمت گشاید در دیگری)

 

    آللاه داغئنا باخار قار وئره ر .

        خداوند به کوه اش نگاه می کند برفش می دهد(خداوند به هر کسی به اندازه لیاقتش میدهد، خلایق هرچه لایق)

 

    آللاه دغل بازا پای ورمز .

        خدااز فریب کاران حمایت نمی کند .

 

    آللاه شنبه نی جهودا قیسمت ائله سین .

        خداوند شنبه را قسمت جهودها کند

 

    آللاه قارغا ده ییل کی گوز اویا(آللاهئن بارماغی یوخدور ، گؤزووه سوخا)

        خداوند مانند کلاغ نیست که چشم در بیاورد(چوب خدا صدا نداره)

 

    آللاه قازاناندان آلار وئره‌ر بئجه‌ره‌نه .

        خدا اختیار داره .

 

    آللاها قوربان اولوم کی، یاغی یاغ اوسته وئریب یارمانی یاوان قویوب .

        قربان خداوند بروم که به یکی روغن روی روغن (صد نازو نعمت) داده وبرای یکی هم بلغور خالی .

 

    آلچاقدا دایان که چیخاسان باشا .

        برای رسیدن به قله کوه باید از دامنه شروع کنی

 

    آلئنمئش تاپئلمئش دی .

        چیزی که خریده شده غنیمت است

 

    آناسئنا باخ قئزئنی آل،قئراغئنا باخ بئزینی آل .

        در موقع خرید پارچه حاشیه آن را خوب نگاه کن و در موقع ازدواج درباره مادر عروس تحقیق کن

 

    آنلایان بیر تل ده ن آنلایار(آدام اولانا بیر سوز یئته ر.آنلایانا بیر سؤز بسدیر.آنلایانا ایشاره، آنلامایانا میناره.آنلایانا بیر سؤز بیر کیتابدئر.آنلایانا بیر کلمه سازدئر،آنلامایانا زورنا قاوال آزدئر)

        عاقل را یک اشاره کافیست .

 

    آیدان آری، سودان دورو .

        پاک‌تر از ماه، صاف تر از آب

 

    آییدان قورخان،مئشه یه گیرمه ز .

       کسی که از خرس میترسد،وارد جنگل نمیشود .

 

    آیین ایشیغی،گئجه نین یاراشیغی .

        نور ماه،برازندگی شب .



  • نوشته شده
  • در شنبه 9 آبان 1394
  • ساعت 10
  • توسط مدیر کل پورتال
نظرات شما
ارسال نظر
captcha refresh